FVD vs de Rechtstaat

Er zijn weinig concepten in staatskunde, bestuur of politiek die wat mij betreft zo dicht bij Heilig zijn als het fundamentele concept van een rechtstaat.

Een rechtstaat is in de basis eigenlijk niet veel meer of minder dan een staat waarin iedereen, mensen bedrijven en overheden, gebonden zijn aan de wet. Essentiële zaken die daaruit vloeien zijn bijvoorbeeld: de rechter moet (politiek) onafhankelijk kunnen opereren én iedereen moet redelijkerwijs mét juridische ondersteuning voor de rechter kunnen komen.

De FVD beschouwd de rechtstaat als vijand. Op basis van drie pilaren van elke rechtstaat zal ik met inhoudelijke voorbeelden laten zien waar ik het over heb.

Onafhankelijkheid Rechter

wat is het:

Voor een rechtstaat is het essentieel dat een rechter niet een uitvoerder is van bijvoorbeeld de staat, maar een eigen instituut. Ook wanneer een overheid er belang aan hecht dat een bedrijf bepaalde handelingen mag verrichten bijvoorbeeld, moet dat bedrijf de nodige vergunningen wel hebben en aan de voorwaarden van die vergunningen voldoen.

FVD erover

De FVD heeft, omdat zij het niet eens zijn met uitspraken van rechters, de term “Dikastocratie” een paar jaar geleden weer onderdeel gemaakt van het (mede door de FVD verziekte) publieke debat. De term betekend “regering door de rechters”, gebruikt als nep-sjieke versie van de al even onzinnige kreet “rechter zit op de stoel van de politicus”.¹  Een soortgelijke (onzin)term die je in deze trant voorbij hoort komen is “activistische rechter”.  De FVD profileert zich enorm als “strijder tegen de dikastocratie”, zowel op de eigen site² als in het parlement³ ,⁴

In het écht blijkt consistent dat de staat soms gewoon rechtszaken verliest door ontwettig handelen. De Raad van State (een ander door de FVD verafschuwd instituut) waarschuwt hier meestal van te voren voor. Maar om verschillende redenen, vooral kortzichtig electoraal belang, maakt de staat regelmatig besluiten die niet alleen incompetent, maar zelfs onwettig zijn.  Een groot, en door de FVD gehaat voorbeeld hiervan is de beroemde Urganda uitspraak.⁵ De FVD spreekt zich met enige regelmaat hier fel over uit⁶ ,⁷ , het is voor deze beweging duidelijk schandalig dat de staat aan de wet gehouden kan worden.

Rechtsgelijkheid

wat is het

Het eerste artikel van onze grondwet luidt: Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.

Kortgezegd, een discriminatie verbod. Wat hier ook essentieel aan verbonden is, is het principe van rechtsgelijkheid. De wet is voor iedereen gelijk. In principe, je mag de ene persoon niet zwaarder of anders straffen dan de ander tenzij er daar een relevante reden voor is. Een heel makkelijk principe, vooral omdat het “relevante reden” genoeg ruimte bied aan rechters voor maatwerk. Maar wat dus absoluut niet zou kunnen is dat je besluit dat een misdaad of overtreding zwaarder bestraft moet worden als iemand van een specifieke, brede groep erop gepakt zou worden.

FVD erover

Voor de FVD zijn mensenrechten, zoals het recht op gelijke behandeling, niet van toepassing op bijvoorbeeld vluchtelingen. Een motie die oproept tot “vrijheidsbeperkende maatregelen” altijd toe te passen op vluchtelingen die “overlast veroorzaken” in het OV.⁸ Overlast is een extreem brede term, daar valt mijn inziens ook het volk onder die in een stiltecoupé een telefoongesprek op luidspreker voeren.  Maar dit voorstel geld natuurlijk alleen voor vluchtelingen, en legt direct een extreem zware versie van wat al een zwaar rechtsmiddel is op.

In het verkiezingsprogramma voor de verkiezingen van 2025 stond “‘We stoppen met het huisvesten van
statushouders in de sociale sector en geven Nederlanders altijd voorrang”.⁹. Een populair sentiment onder mensen die de schuld van het (betaalbare) woningtekort liever aan vluchtelingen geven dan aan het rechtse beleid wat er daadwerkelijk de oorzaak van is. Maar “statushouders” zijn per definitie mensen die het recht hebben verkregen om in Nederland te blijven. Urgentiestatus (oftewel voorrang voor specifieke mensen voor sociale huurwoningen) kan van toepassing zijn op allerlei mensen in allerlei situaties, FVD wilt hier een specifieke groep ingezetenen kunstmatig eruit houden. Populair of niet, dat is anti grondwettelijk.

Nog zo’n leuk concept. “We laten immigranten pas aanspraak maken op toeslagen en uitkeringen na tien jaar arbeid in Nederland, zodat Nederland niet meer aantrekkelijk is voor gelukszoekers”. Enig idee hoe lang 10 jaar is? 10 jaar geleden vond het Brexit referendum plaats, hadden wij kabinet Rutte 2, en was Barack Obama president van de V.S. Het is dit jaar 10 jaar geleden dat Sylvana Simmons de partij “Artikel 1” begon en dat “Pokemon Go” voor het eerst uitkwam. 10 jaar is echt een eeuwigheid op een mensenleven.

Dat is een flinke periode om gewoon geen aanspraak te kunnen doen, ongeacht situatie en noodzaak, op voorzieningen waar ruim 6 miljoen huishoudens in Nederland gebruik van maken. Huurtoeslag, zorgtoeslag, WW, (bijzondere) bijstand, al deze deuren zouden afgesloten worden op basis van afkomst tot je een vol decennium aantoonbaar arbeid hebt verricht. Een belachelijk idee natuurlijk, maar ook lijnrecht in strijd met de rechtstaat. De meeste van deze voorzieningen zijn namelijk voor de rest van het land totaal niet beinvloed door arbeidsverleden.

Rechtsgelijkheid is op meer punten iets waar deze beweging geen belang aan hecht. Zie ook dit voorstel waardoor de agrarische sector onder geen voorwaarden een deel van hun enorm bezit (2/3de van het landoppervlakte) aan onteigening zou kunnen verliezen ter bate van woningen¹⁰.  Klinkt ook lekker stoer en doortastend, maar van elk ander kan bezit onteigend worden. Het zal niet snel gebeuren, maar als de omstandigheden het vereisen kan de staat in sommige gevallen in ruil voor een schadeloosstelling bezit, zoals land, onteigenen als het publieke belang doorslaggevend zwaar is. Met dit voorstel krijgt één specifieke doelgroep, namelijk de grondeigenaren die deel zijn van de agrarische industrie, een doorslaggevend absoluut eigendomsrecht die nooit van toepassing zou zijn voor andere sectoren of entiteiten. An sich al een rechtsgelijkheid probleem dus, maar ook een bizarre positie voor grootgrond eigenaren in een sector die kapitalen aan subsidie krijgt en hiermee kunstmatig veel meer geld kan eisen wanneer dorpen uit willen breiden.

Toegang tot de rechter

Wat is het

Het is leuk en aardig dat iedereen, ook de staat, zich aan de wet moet houden. Maar wat als jij het idee hebt dat dat niet het geval was? Dat een besluit van een overheidsorgaan wettelijk niet deugt? In een functionele samenleving kan je dan naar de rechter stappen. Een onafhankelijke rechter kan dan naar de zaak kijken en de argumenten tegenover elkaar zetten.

Daarvoor moet je natuurlijk wel naar zo’n rechter kunnen gaan, niet alleen in theorie maar ook in het echt. In de praktijk betekend dat dus ook dat je toegang hebt tot een advocaat. Ongeacht hoeveel gelijk je hebt, zonder iemand die het proces goed kent maak je gewoon geen schein van kans.

FVD erover

Bij nagenoeg alle moties over sociaal advocatuur stemt de FVD tegen het belang van normale mensen die geen advocaat kunnen betalen¹¹((Rechtsbijstand | Tweede Kamer der Staten-Generaal)) ((Rechtsbijstand | Tweede Kamer der Staten-Generaal))¹²¹³¹⁴((Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het jaar 2020 | Tweede Kamer der Staten-Generaal))  Voor de duidelijkheid, Sociaal advocatuur is hoe mensen met beperkt kapitaal alsnog juridische bijstand kunnen krijgen bij een rechtsgang. Het is onder Rutte beleid geweest om dit weg te bezuinigen omdat de staat te vaak rechtzaken verloor (onwettig beleid of besluiten rond sociale zekerheid vooral). FVD is op dit onderwerp even Rechts als de VVD.

Maar het gaat verder. Zoals eerder genoemd hebben sommige organisaties de staat met succes kunnen aanklagen wegens onwettig beleid. Sommige van die organisaties krijgen, direct of indirect, subsidie. Dat is een doorn in het oog van de FVD, dusdanig dat het verkiezingsprogamma voor de 2de kamerverkiezingen 2025 letterlijk stelt: “We stoppen alle subsidies voor organisaties die proefprocessen voeren tegen de staat”.⁹

Nog los dat er in de Rechtse kringen nog wel eens wordt overdreven hoeveel subsidie naar deze organisaties gaat, dit is een directe inbreuk op het recht op rechtsgang. Maar het is niet alleen op basis van subsidie waarmee deze partij(en) willen voorkomen dat de staat zoveel rechtzaken verliest. Het is natuurlijk nog veel makkelijker als je gewoon rechtstreeks verbied een rechtzaak te beginnen. Om een rechtzaak te beginnen moet je “belanghebbende” zijn, je moets iets te maken hebben met waar de zaak over gaat. Voor types als de SGP en FVD heb je als klimaatactivistische organisatie of andersinds bredere belangenvertegenwoordiger, géén belang.

Met die mentaliteit is het feitenlijk onmogelijk om te voorkomen dat de staat meer klimaatvernietiging toestaat of actief aan meedoet dan wettelijk mag.¹⁵

Conclusie

Dit zijn een paar voorbeelden om te laten zien dat deze partij, de FVD, daadwerkelijk lijnrecht tegenover de rechtstaat staat. Dat is niet politieke rethoriek, dat valt niet onder “jamaar alle partijen bla bla bla”, nee. Dit is een probleem, en omdat de FVD hier electoraal mee weg blijft komen, moedigt dat andere smerige bewegingen en partijen (PVVD, SGP, BVNL etc) aan om dit niet alleen over te nemen, maar in deze smeerput radicaliseren ze elkaar. Het ondermijnen van het respect voor de rechtstaat en het vertrouwen in de organen die deze vormgeven heeft verregaande gevolgen, in de politiek maar ook in de sameleving als geheel.

Ik hoop hier dit probleem, één van de vele redenen waarom FVD niet gewoon een partij is waar je het wel of niet mee eens kunt zijn, duidelijk te hebben uitgelegd. Ik verwacht deze pagina helaas vaak te kunnen updaten.

1. NJB: blog – Opinie Marijke Malsch: Hoezo dikastocratie? Weghalen taken bij rechter leidt tot afkalven rechtsbescherming burger. [↩]
2. Aanpak dikastocratie – Forum voor Democratie [↩]
3. Morrelen aan de rechtsstaat – Sargasso [↩]
4. Woo-besluit over dikastocratie | Tweede Kamer der Staten-Generaal [↩]
5. ECLI:NL:RBDHA:2015:7145, Rechtbank Den Haag, C/09/456689 / HA ZA 13-1396 [↩]
6. Baudet: ‘Rechter moet niet op de stoel van wetgever gaan zitten’ | NPO Radio 1 [↩]
7. De boemerang van Baudet – Follow the Money – Platform voor onderzoeksjournalistiek [↩]
8. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2026Z08101&did=2026D18171 [↩]
9. https://www.advocatenorde.nl/sites/default/files/2025-10/rechtsstatelijke_toets_verkiezingsprogrammas_2025.pdf [↩] [↩]
10. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2026Z06757&did=2026D15260 [↩]
11. Parlementaire enquête fraudebeleid en dienstverlening | Tweede Kamer der Staten-Generaal [↩]
12. Jaarverslag en slotwet Ministerie van Justitie en Veiligheid 2022 | Tweede Kamer der Staten-Generaal [↩]
13. Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën | Tweede Kamer der Staten-Generaal [↩]
14. Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën | Tweede Kamer der Staten-Generaal [↩]
15. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2023Z03051&did=2023D07194 [↩]