Goden van Bureaucratie

voor het eerst gepubliceert in 2019

Het Germaans Heidendom zoals wij die kennen is een gefragmenteerde overlevering uit een brede historische periode. De Goden worden dan ook vaak ”rollen” toebedeeld die meer passen in een (geromantiseerd beeld van) een samenleving die al eeuwen niet meer bestaat dan in ons huidig bestaan.

Maar ik ben geen Canetaaf die in een dorp woont van een paar honderd mensen die de buitenwereld kent uit de verhalen van reizende handelaren en vertellers. Ik leef in een samenleving die veel grootschaliger is dan deze mensen hadden kunnen bevatten, met een veel complexere overheidsstructuur. In onze moderne samenleving hebben we veel onbezonnen helden en schurken. Bestuurders en ambtenaren. Gehaat door mensen die niet begrijpen wat hun nut is, maar met een enorme verantwoordelijkheid. Van een goede beleidsmedewerker zul je waarschijnlijk niet eens horen dat ze bestaan, maar als ze hun werk niet goed doen, schaadt dat enorme hoeveelheden mensen gedurende lange periodes. Het is tegenwoordig makkelijk om bestuurders, net als elke vorm van autoriteit, af te doen als een soort stripschurken of gewoon per definitie incompetent. Maar competent bestuursschap wordt niet gewaardeerd, geëerd, erkend of herkent. Dat zou moeten veranderen.

Ik heb dus zitten Mijmeren over Goden die ik bij deze brede groep verantwoord vind. Goden van goed ambtelijk bestuur, Goden van verantwoord regeren. De vier hoekstenen van beschaafd samenleven. Ik kom op de volgende neer:

• Fosite: De Voorzitter, ”president”. Een makkelijke keuze. Zijn bekendste attributen zijn het voorzitten van de vergadering waaruit het oudst bekende Fries Wetboek is gekomen. Hij is ook de grote rechtspreker onder de Goden. Goden komen in zijn hal met conflicten en hij weet altijd een uitkomst te bepalen waarvan ieder erkent dat het eerlijk is.   Essentieel voor een samenleving op enige schaal, inhoudelijk overleg, een poldermodel zo u wilt. De voorzitter maakt geen inhoudelijke keuzes (in veel vergadervormen heeft zijn vertegenwoordiger niet eens stemrecht), maar is essentieel in de hoogste overlegorganen. In de Nederlandse Tweede Kamer spreekt men niet tegen elkaar, maar tegen de vertegenwoordiger van deze godheid. Zijn vertegenwoordiger op aarde wordt vaak ten onrechte beschouwd als de leider dan wel keuzemaker van een land of organisatie, maar wanneer zij waarlijk Fosite zijn, maken zij de keuzes niet, maar distilleren deze uit de gepresenteerde argumenten en prioriteiten en presenteren deze dan. Goed Fosite-schap zorgt ervoor dat iedereen gehoord wordt zonder dat overleg verandert in overschreeuwen.
• Kvasir: de eeuwige mediator. Omdat hij geboren is uit de essentie van elke God van de Wanen en Asen, samengekomen in pure intentie, begrijpt hij bij elk conflict oprecht de verschillende standpunten. Hij ziet het perspectief van de omwonenden die met een nieuwe snelweg hun leefplezier en gezondheid in gevaar zien komen, maar ook van de forensen die zonder deze weg moeten omrijden en in veel langere files terecht zullen komen. Kvasir kent elk perspectief en bewaart het vertrouwen dat de betrokken partijen oprecht een goede uitkomst willen. Je kan niet overleggen met kwaadwillenden.
• Mijmeraar: De Overdenker. Besturen en verantwoord regeren is niet sexy. Slecht geschreven wetten of onoverwogen besluiten zijn ineffectief of destructief. Je moet rekening houden met alle, ja echt alle, ÁLLE factoren. Dit is waar de Mijmeraar thuishoort. Mensen moeten kunnen vertrouwen op de zin en wenselijkheid van wetten en regels. Daarom moet je als wetgever echt mierenneuken en ziekmakend hard ingaan op details. Je moet rekening houden met consistentie en met uit het verleden geleerd lessen, maar ook met redelijkheid en verschil in omstandigheden, en in de veranderende uitdagingen van de toekomst. De Mijmeraar zorgt ervoor dat wanneer een wet (uiteindelijk) uitgevoerd wordt, de consequenties daarvan bekend en afgewogen zijn.
• Hoenir: de pragmatische denker, de zwijgende, de rationele priester. Hij gaf de mens bij het begin Rede, en is besturen en regen niet fundamenteel Redelijkheid afdwingen?  Het is Hoenir die uit alle eeuwig durende afwegingen van Mijmeraar een zinvol beleid weet te vissen. Het is Hoenir die uiteindelijk het beleid inhoudelijk kan uitleggen. Het is Hoenir die het advies van experts aanhoort en verwerkt tot beleid, zonder te doen alsof hijzelf de grote expert is. Hij kreeg direct erkenning van zijn autoriteit bij de Wanen (niet bekend als grote liefhebbers van autoriteit) en wist dit zinvol te gebruiken. Zelf wanneer de hele beschaving waar hij onderdeel van is wegvalt, vervult hij zijn priesterschapsrol nog voor de nieuwe generatie. Plichtsbesef zoals het een bestuurder betaamt.