Het mooie aan Bestuurskunde studeren wanneer je een interesse hebt in politiek is dat je veel van wat je leert herkent in de actualiteiten.

Ik ga als oefening concepten, principes en lessen vanuit de cursus die ik doe¹ verwerken aan de hand van een actuele casus.

Casus

Even de casus informeel gepresenteerd. In het centrum van Zwolle zijn vaak evangelisten die over vanalles schreeuwen. Bewoners en vooral horeca ondernemers roepen met enige regelmaat de gemeente op dit tegen te houden wegens de overlast die het veroorzaakt. Het gaat niet om wat mensen die opdringerig “heeft u het Goede Woord al gehoord?” vragen aan ongeïnteresseerde voorbijgangers. Via speakers worden serveersters uitgescholden voor “hoer” en wansmakelijke anti-abortus afbeeldingen worden getoond.

Er is kritiek op de gemeente die dit niet tegenhoud.²

((Beleidsregel evangelisatie met geluidsversterking gemeente Zwolle 2024 | Lokale wet- en regelgeving))

Bestuurskunde Termen toegepast in deze casus

Hieronder volgen een aantal concepten die ik vanuit mijn studie leer toepassen, en een poging om deze op deze casus te plaatsen. Ik heb geen bijzondere toegang tot informatie vanuit de betrokken partijen, veel hiervan zal dan ook extrapolatie zijn, een door mij geïllustreerde mogelijkheid van hoe de afwegingen gedaan zijn en wie daar mogelijk bij betrokken waren. Of deze inschatting klopt kan ik niet weten.

Agenda setting

Agenda setting verwijst naar hoe een maatschappelijk vraagstuk uiteindelijk op de bestuurlijke agenda komt. Kern hiervan is een “maatschappelijk signaal”, een aanwijzing dat er iets speelt.

De agendasetting in deze casus is vrij duidelijk. Lokale media hebben in  augustus 2025³,⁴ en recenter in 2026⁵⁶ meermaals bericht over deze evangelisatie activiteiten. En dan vooral vanuit het perspectief van horeca ondernemers die er overlast van ervaren. Fysieke escalaties zijn natuurlijk erg geliefd als onderwerp voor lokale media.⁷ Abstract beschouwt: het gebruik van fysiek geweld, ongeacht door welke partij of met welke motivatie, werkt uitstekend als middel voor agenda setting (DIT IS GEEN ADVIES MAAR EEN OBSERVATIE!) Met betrekking op de gemeenteraadsvergadering van 29-08-2026⁸ zijn de volgende handelingen ondernomen: als eerste heeft de belangengroep Koninklijke Horeca Nederland, afdeling Zwolle en regio een mail ingezonden⁹ en heeft iemand ingesproken in de gemeenteraad. Dit zijn verschillende manieren waarop mensen van buiten de gemeenteraad invloed hebben uitgeoefend op de agenda van de gemeenteraad.

Politieke partijen in de raad kunnen natuurlijk ook een rol spelen bij de agenda setting. De lokale populisten Swollwacht en Stadspartij Zwolle hebben bijvoorbeeld samen met VVD en D66 Mondelinge Vragen ingediend¹⁰. Dit onderwerp is vaker in de raad behandeld¹¹¹², het kan gezegd worden dat de agendasetting vaker deels is gelukt, aangezien het dus vaker op de agenda heeft gestaan, maar er schijnbaar nog geen bevredigend beleid uit voort is gekomen.

beleidsinstrumenten

Beleidsinstrumenten zijn eigenlijk brede categorieën van middelen die een bestuurder, in dit geval de Burgemeester danwel het College, tot diens beschikking heeft om in te zetten.

1. Juridische instrumenten

   Bij Juridische Instrumenten hebben we het over verordeningen, wetten, verboden, wetten en regels maken dus. In deze richting is er voor de gemeente heel weinig ruimte beschikbaar. Er wordt bijvoorbeeld wel gewezen naar een beleidsregel met betrekking op evangelisatie met geluidsversterking:¹³, maar volgens de portefeuillehouder burgemeester Snijders kan deze beleidsregel niet van toepassing geacht worden op de activiteiten waar het nu over gaat. De beleidsregel geld in gevallen waarin de evangalisatieactei het karakter heeft van een optreden of een evenement, iets wat hier niet het geval is.¹⁴. De overlast komt van “manifistaties”, en daar zijn andere regels voor. Vrijheid van geloof¹⁵¹⁶ en vrijheid van betoog¹⁷ staan specifiek vermeld in de Grondwet. De grondwet staat boven elke gemeentelijke bepaling. Dit betekend niet dat er helemaal geen ruimte is. Maar de Wet Openbare Manifistaties¹⁸ (nationale wet en daarmee dus ook boven gemeentelijk beleid) maakt duidelijk dat de beweegruimte erg beperkt is.¹⁹. Juridische instrumenten lijken dus ongeschikt om de beoogde doelen te behalen.

2. Financiële Instrumenten

   Financiële instrumenten betekend in feite “een goed gemikte zak geld er tegenaan gooien”. In deze casus zou dat theoretisch kunnen betekenen: horeca ondernemingen compenseren voor hun omzetverlies of de overlast veroorzakende organisaties financieel aanmoedigen (lees, omkopen) om niet te komen danwel geen overlast te veroorzaken. Ten eerste is het onmogelijk om echt vast te stellen welke onderneming precies hoeveel inkomen misloopt, waardoor de besteding van gemeenschapsgeld niet controleerbaar is op rechtmatigheid of doelgerichtheid, maar het zou ook niets veranderen aan de rest van de overlast. Verder is het niet een gegeven dat ondernemers deze compensatie deels zouden inzetten ten bate van hun personeel (het uitgescholden serveer personeel bijvoorbeeld).  De optie om de overlast gevende organisaties financieel te motiveren om danwel niet te komen danwel geen overlast te veroorzaken is natuurlijk belachelijk, maar interessant om even over te Mijmeren. Ten eerste zou er een overzicht moeten komen van welke organisaties er verantwoordelijk zijn voor de overlast. Ik geloof dat deze organisaties bij de gemeente wel in beeld zijn, maar vastleggen welke organisatie tot op welke hoogte waar verantwoordelijk voor is, is nogsteeds lastig. Dan zouden er afspraken gemaakt moeten worden over wanneer er overlast is, en welk bedrag er uitbetaald wordt aan wie wanneer dat -niet- het geval is. Dit heeft veel praktische haken en ogen, maar is ook een enorm perverse prikkel, je motiveert organisaties om zoveel mogelijk overlast te veroorzaken zodat er meer geld betaald word om ze weg te houden. Dit is dus op meerdere dimensies absoluut niet een geschikt middel om te willen toepassen.

3. Communicatieve instrumenten

   Bij communicatieve instrumenten kan je eigenlijk denken aan twee brede opties, informeren en overleggen.

   1. Informeren

      Al in Februari 2026 is er door de gemeenteraad unaniem door middel van een motie²⁰ opgeroepen om in te zetten op informeren, te weten een duidelijke themapagina op de gemeentelijke website over straatintimidatie²¹.  Deze pagina zegt niets over de straatpredikanten specifiek, en richt zich op straatintimidatie in brede zin, een ernstige tekortkoming die de meerwaarde van het middel voor deze situatie onderuit haalt. Of en in welke situatie het gedrag van deze straatpredikanten gelden als straatintimidatie komt er niet duidelijk in naar voren.

   2. Overleggen

      Voor het communicatieve middel Overleg zijn er een paar voorwaarden waar in deze casus niet aan voldaan wordt. Er moeten duidelijke partijen/actoren/belanghebbenden zijn met wie je een overleg kan voeren. Dit lijkt niet het geval, er zijn verschillende evangelistische organisaties die elk vanuit hun eigen misvattingen en noodzaak aan vijandsbeeld hun visie willen etaleren. Deze zijn niet onderling verbonden of geneigd gezamenlijk afspraken te maken.²². Een andere noodzaak is welwillendheid, er is geen belang vanuit de evangelisten om hun overlast te beperken. Het veroorzaken van overlast is een doel an sich, dit maakt het onmogelijk om een uitkomst te formuleren waarbij deze tegenover elkaar staande belangen eerbiedigt worden. Bovendien zijn deze evangelisten natuurlijk op de hoogte van de wettelijke bescherming die ze genieten. Vanuit die positie is er voor hun natuurlijk weinig reden te bedenken om hun gedrag in te perken. En volgens mij de laatste factor die overleg in deze casus tot falen heeft verdoemd. Er moet aan gemaakte afspraken gehouden worden, met een vervolgstap indien dit niet gebeurt. Er zijn uiteindelijk afspraken gemaakt, maar deze waren niet juridisch bindend en toen een evangelist zich niet aan deze afspraak hield, was er geen format om daar gevolg aan te geven.

4. Organisatorische instrumenten

   Bij Organisatorische elementen moeten we denken aan loketten oprichten, wijkteams, inrichting van dienstverleners. In theorie zou de gemeente bijvoorbeeld kunnen kiezen om een loket inkomstenderf horeca te starten, of misschien een gespecialiseerde groep BOAs. Ik zou zelf adviseren vanuit dit middel te werken. Wat ik zou voorstellen is een specifieke comissie of expertisegroep op te richten met als doel, voorstellen formuleren waarmee de gemeentelijke verorderingen aangepast kunnen worden om op juridisch verantwoorde wijze banden te leggen aan de veroorzaakte overlast. Geluidsnormen van toepassing maken, een zone rond terrasruimte met specifieke regels, dat soort invalshoeken. Het grote nadeel van dit middel is dat er lang onzichtbaar overleg plaatsvind met onzekere resultaten, dit nadeel is heel relevant aangezien gedurende die periode er wel middelen besteed worden maar de betrokken partijen in feite in de steek gelaten worden. Maar dit is ook wat er momenteel plaatsvind. De nadelen hebben we dus al.

Conclusie

Tot dusver deze analyse vanuit mijn opleiding-bestuurskunde perspectief. Er gaan vervolgen komen, ik beschouw dit de start van een nieuwe “serie”. Misschien ga ik verder op deze specifieke casus in, misschien focus ik later op andere onderwerpen. Als iemand een voorkeur heeft hoor ik dat natuurlijk graag.

Tot slot voeg ik toch graag een kort persoonlijk perspectief toe. Ik walg van evangalisten in princie, en het hier getoonde gedrag is meermaals absoluut walgelijk en onacceptabel. De inkomstenderving van de horeca vind ik daar absoluut niet het meest belangrijke in. Maar volgens mij moeten we accepteren dat dit uiteindelijk niet de taak van de gemeente is of mág zijn. De overheid is in theorie een extreem machtige entiteit tegenover onwelvallige minderheden. Het is van Heillige Waarde dat we (vooralsnog) een rechtstaat hebben die deze macht beperkt. Zeker, er moet iets gedaan worden tegen deze overlast, maar niet door de overheid, door ons. Uitlachen, met een beter verhaal ernaast staan roepen,

1. HBO Bestuurskunde (Online Zelfstudie) | HBO Online Zelfstudie training [↩]
2. Evangelisten hielden zich niet aan geluidsafspraak op Grote Markt, boa kon niet ingrijpen | RTV Focus [↩]
3. Religieuze groepen jagen terrassen leeg in Zwolle: “Dan gaat het over satan en homo’s” (video) – 1Zwolle [↩]
4. Drukste winkelstraat Zwolle plat door evangelisten: ‘Vrouwen bezeten, hoererij, Hamas’ en omzetverlies (video) – 1Zwolle [↩]
5. Horeca draait op voor overlast straatpredikers: ‘Soms kan ik mijn eigen klanten niet verstaan’ – 1Zwolle [↩]
6. Horeca zijn straatpredikers spuugzat: ondernemer trekt stekker eruit en wordt getackeld – 1Zwolle [↩]
7. Evangelist vloert geliefde Zwolse horecaonderneemster op Grote Markt, handhavers uitgelachen – Zwolle Inside: Nieuws uit Zwolle. Punt. [↩]
8. https://zwolle.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Index/a06960f0-8b9f-4ed1-995b-2b433ffc784f [↩]
9. Document Zwolle – 5. Email- Ongerustheid en zorgen delen_Geanonimiseerd – iBabs Publieksportaal [↩]
10. https://zwolle.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/a06960f0-8b9f-4ed1-995b-2b433ffc784f?documentId=c574aac2-43fa-4b7a-a9ac-76269e69bef7&agendaItemId=ffbac959-f04a-4ac4-96a5-6b0921af96ca# [↩]
11. Document Zwolle – Swollwacht – Overlast door evangelisatie – iBabs Publieksportaal [↩]
12. Document Zwolle – 3-2 MV D66- Anti-abortus actie in de binnenstad – iBabs Publieksportaal [↩]
13. Beleidsregel evangelisatie met geluidsversterking gemeente Zwolle 2024 | Lokale wet- en regelgeving [↩]
14. Evangelisten hielden zich niet aan geluidsafspraak op Grote Markt, boa kon niet ingrijpen | RTV Focus [↩]
15. Artikel 1 Grondwet [↩]
16. Artikel 6 Grondwet [↩]
17. Artikel 9 Grondwet [↩]
18. wetten.nl – Regeling – Wet openbare manifestaties – BWBR0004318 [↩]
19. Wet openbare manifestaties | Het Nederlands Genootschap van Burgemeesters [↩]
20. M14c-2 Verbetering publieksinformatie straatintimidatie Zwolle – iBabs Publieksportaal [↩]
21. Straatintimidatie | Gemeente Zwolle [↩]
22. https://www.zwollenu.nl/overlast-evangelisten-zwolle/ [↩]